کاربرد سیستم های اطلاعات جغرافیایی در حوزه سلامت Health GIS

امتیاز کاربر:  / 1
ضعیفعالی 

سیستم ­های اطلاعات جغرافیایی GIS (Geographical Information Systems) در راستای جمع­ آوری، سازماندهی، تحلیل و استفاده از داده­ های دارای بعد مکانی (جغرافیایی) ایجاد شده­ اند. داده­ های موجود در یک سیستم اطلاعات جغرافیایی به دو دسته داده­ های مکانی (spatial data) و داده­ های غیرمکانی (non- spatial data) تقسیم می­شوند ولی برای استفاده از داده های غیرمکانی حتما می بایست آنها به یک داده مکانی در محیط سیستم های اطلاعات جغرافیایی پیوند خورده باشند.

در سال ۱۸۵۴ بیماری وبا در شهر لندن شایع شد و جان حدود ۶۰۰نفر را گرفت. در آن زمان تلاشهای بسیاری برای شناسایی مشکل و رفع آن انجام شد اما همه این تلاشها بی­ثمر ماند تا اینکه یک نفر نقشه ه­ای کاغذی از وضعیت توزیع پمپ­ های آب شهر لندن و همچنین محل زندگی بیماران مبتلا به وبا ترسیم نمود. با همین نقشه ساده وجود پمپ آلوده به باکتری وبا در مرکز شهر لندن شناسایی شد. کاری که این شخص در آن زمان انجام داد در واقع ترکیب داده­های مکانی مرتبط با محل زندگی بیماران و محل پمپ­ های آب با داده ­های غیرمکانی موجود بود. امروزه این نوع تحلیل داده­ ها را تحت عنوان تحلیل مکان( Spatial analysis) می شناسیم.

پژوهش­ های مرتبط با Health GIS را می­توان در دو مقوله اصلی مرتبط با نقشه­ بندی بیماریها و نقشه­ بندی خدمات سلامت تقسیم نمود. در حوزه نقشه­ بندی بیماریها می­توان به مواردی همچون اکتشاف، توصیف، مدل سازیهای مکانی یا زمانی بروز و شیوع بیماریها و عوامل محیطی مرتبط با آنها اشاره نمود. شناسایی و تحلیل خوشه­ های مکانی بروز و شیوع بیماریها در سطح یک منطقه و ایجاد فرضیه­ های جدید برای پژوهش های بعدی از جمله سایر کاربردهای این سیستم ­هاست. در زمینه خدمات سلامت هم پژوهش­ هایی در زمینه برنامه­ ریزی، مدیریت و هدایت خدمات سلامت در سطح یک منطقه جغرافیایی انجام می­شود.

دانش Health GIS یک فیلد چند رشته­ ای محسوب می­گردد. متخصصینی از فیلد­های مختلف مانند انفورماتیک پزشکی، علوم کامپیوتر، جغرافیا، آمار و اپیدمیولوژی با همکاری هم یک پروژه Health GIS موفق را می­توانند طراحی و اجرا نمایند. حضور متخصصین انفورماتیک پزشکی در این فیلد به دلیل آشنا بودن با مباحث فنی و نرم افزاری این حوزه و همچنین اشراف به حوزه سلامت می­تواند بسیار مؤثر باشد.

یکی از مواردی که در حوزه انفورماتیک پزشکی می­ بایست به آن توجه گردد، تولید محصولات کاربردی و دانش محور برای استفاده شهروندان و حتی مدیران و سیاستگذاران حوزه سلامت با استفاده از تکنیک های مکان یابی و هم چنین اطلاع رسانی با استفاده از برنامه های کاربردی حاوی نقشه های دیجیتال تحت وب، مراکز  ارایه دهنده خدمات سلامت است. سیستم های اطلاعات جغرافیایی با توجه به اینکه امکان برنامه ­نویسی و توسعه نرم­ افزارهای مکان­ محور را در اختیار توسعه­ دهندگان قرار میدهند در این مهم نیز بسیار می­توانند کمک کننده باشند. بسته نرم­افزار ArcGIS که توسط شرکت ESRI توسعه داده شده است بسیاری از موارد مرتبط را پوشش داده و برنامه­ نویسان با استفاده از کامپوننت­ های نرم ­افزاری متعددی که این بسته در اختیار آنها قرار میدهد میتوانند به تولید محصولات با زمان کم و کارایی بالا بپردازند. یکی از تفاوتهای اصلی که میتوان در خصوص نوع کارهایی که متخصصین انفورماتیک پزشکی در حوزه Health GIS انجام میدهند با سایر پژوهشگران و متخصصین مانند اپیدمیولوژیست­ها اشاره نمود همین استفاده از قابلیت توسعه نرم افزارها و محصولات است که فراتر از بحث صرفاً پژوهش در این حوزه است و میتواند به سمت کاربردی شدن پیش برود.

نهایتا، سیســتم­ هــای اطلاعــات جغرافیــایی ابــزار مناســبی در اختیــار متخصصین انفورماتیک پزشکی جهت تحلیـل و اسـتفاده از داده­ های مکانی به منظور تصمیم ­سازی قرار میدهند. توسعه سـامانه­ ها، سرویس­های ارائه خدمت و ابزارهای آنلاین تحلیل داده­ های مکانی از جمله کاربردهای سیستم های اطلاعـات جغرافیایی در زمینه انفورماتیک پزشکی است و پیشـنهاد مـی­گـردد محققـین انفورماتیک پزشکی با توجه به برخورداری از دانش فنـی مناسـب بیش از پیش وارد این حوزه گردند.

گروه فناوری اطلاعات سلامت (HIT) دانشکده علوم پزشکی نیشابور درراستای توسعه Health GIS با برگزاری کارگاه های آموزشی دراین زمینه برای کلیه گروه ها و هم چنین کمک به توسعه طرح های تحقیقاتی مرتبط با همکاری سایر متخصصن تاثیر گذار در گسترش  Health GIS گام های خوبی را در این زمینه برداشته و این حرکت تداوم خواهد یافت.

 

مهندس سیّدبنیامین حسینی

عضو هیات علمی دانشکده علوم پزشکی نیشابور